روستای تاریخی کنزق شهرستان سرعین استان اردبیل با غارهای دست‌کند و معماری خاص، گوشه‌ای از تاریخ کهن زندگی مردم دامنه‌های سبلان سرفراز را بازگو می‌کند و پی بردن به رازها و ناگفته‌های بی‌شمار این محوطه باستانی، همچنان به کاوش‌ها و بررسی‌های علمی نیاز دارد.

شهرستان سرعین در ۲۵ کیلومتری اردبیل واقع شده است و روستای کنزق در سه کیلومتری شهر سرعین قرار دارد و این روستا دارای غارهایی با معماری بی‌نظیر و قدمت تاریخی ۲ هزار و ۵۰۰ سال مربوط به دوره اشکانیان است که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده ‌است.

متاسفانه در زلزله سال ۱۳۷۵ روستای کنزق متروکه شده و کنزق جدید در جوار روستای قدیمی شکل گرفته است اما غارهای این محوطه باستانی قابلیت تبدیل به موزه، مجموعه پذیرایی و اقامتی را دارد و اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اردبیل قصد دارد به ایجاد نورپردازی‌های خاص و آلاچیق و کافی‌شاپ‌هایی در معیار جهانی در محوطه کنزق اقدام کند.

طبق نظر کارشناسان، معماری صخره‌ای روستای متروکه کنزق که در امتداد شرق و جنوب شرقی دره سرسبز این روستا، روی سنگ‌های رسوبی آهکی و ماسه‌ای متراکم شکل گرفته و توسعه یافته ، از جمله آثار برجسته برای تکمیل مطالعات معماری صخره‌ای آذربایجان و ایران محسوب می‌شود.

مشخصه دیگر واحدهای معماری کنزق، فضاهایی به نسبت چهارگوش و دالان‌های راست‌گوشه یا هلالی است که در بخش‌هایی از آنها محفظه‌هایی به صورت طاقچه‌های قوسی برای قرار دادن مشعل و وسایل روشنایی تعبیه شده است.

عملیات کاوش باستان شناسی در روستای کنزق با هدف بررسی و لایه‌نگاری تاریخی با مجوز پژوهشگاه سازمان مرکزی در سال ۹۷ آغاز شده بود و بازگشایی مدخل‌های ورودی و خروجی غارهای دست کند و همچنین به دست آوردن داده‌های باستانی لایه نگاری و نقشه برداری مسیرهای داخلی آنها جهت شناساندن محوطه انجام گرفته است.

به دنبال عملیات نقشه‌برداری و توپوگرافی منطقه و تهیه و تدوین طرح جامع مرمت و احیای این اثر تاریخی، روستای کنزق به یکی از سایت‌های تاریخی پربازدید تبدیل شده است و طبق اعلام اداره کل میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی استان اردبیل، عملیات اجرایی توسعه پایگاه ملی روستای تاریخی کنزق به منظور ایجاد زیرساخت‌های گردشگری و تبدیل غارهای تاریخی و معماری دستکند به کاربری‌های فرهنگی و گردشگری با سرعت و نظارت کامل در حال اجرا است.

به همین منظور در سال ۱۴۰۱ بیش از ۲۰ میلیارد ریال اعتبار از محل اعتبارات وزارت میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌ دستی برای توسعه این پایگاه در نظر گرفته شده بود و این پایگاه ملی و معماری دستکند، به نگین گردشگری و فرهنگی سرعین تبدیل شده و در تکمیل چرخه گردشگری سرعین در کنار آب و هوای مطبوع و ظرفیت آبدرمانی‌ها آماده ارائه خدمات است.

غارهای کنزق از جمله معماری‌های دستکند حوزه کوه سبلان است و گفته می‌شود این محوطه با بیش از ۴۵ فضای معماری دستکند، یک روستای زیرزمینی با قدمت طولانی در بازه زمانی هزاره اول قبل از میلاد تا دوره ایلخانی است و از دوره قاجار دوباره مسکونی شده و خانه‌های خشتی و کاه‌گلی با پوشش چوبی و سقف مسطح با الگو گرفتن از معماری و بافت روستایی مناطق کوهستانی آذربایجان بر روی روستای زیرزمینی ساخته شده است.

به گفته کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اردبیل ، طی چهار سال گذشته با صرف ۴۰ میلیارد ریال اعتبار به اجرای سنگ‌فرش معبر اصلی به اندازه ۷۵۰ متر مربع و معبر ارتباطی فضاهای دست‌کند، نصب تابلوهای راهنما، کانال‌کشی، بهسازی و آسفالت راه مواصلاتی سرعین به پایگاه ملی کنزق ، تاسیس و تجهیز دفتر پایگاه ملی ، ایجاد نمازخانه، مجتمع خدمات رفاهی و سرویس بهداشتی و تعبیه روشنایی در فضاهای دست‌کند و آماده‌سازی اولیه برای بازدید گردشگران و مسافران اقدام شده است.