نگاهی به هنرهای سنتی ایران - گلیم بافی هرسین
محسن گروسی *
گلیم یک بافتهی داری فاقد گره است که از روزگاران کهن در ایران به عنوان زیرانداز استفاده می شده و در شمار هنرهای دستی عشایر و روستاییان ایران به شمار می آید. شهرستان هرسین در استان کرمانشاه یکی از مراکز مهم تولید گلیم دستباف در ایران است که دستبافته های آن با همین نام از آوازهی جهانی برخوردار است. یکی از دلایل عمدهی اشتغال مردان و زنان به این هنر در هرسین کرمانشاه رواج شغل دامداری در میان خانواده ها و تولید پشم بسیار مرغوب در این استان و شهرستان های آن است که منجر به استفاده از مواد اولیهی کاملاً طبیعی برای بافت گلیم هرسین شده و همین امر به یکی از خصیصه های ممتاز گلیم این شهر بدل گشته است.
در رابطه با شباهت های میان گلیم هرسین و شیریکی پیچ سیرجان و احتمال تأثیر و تأثراتی میان این دو سخنانی به میان آمده است. اما گلیم هرسین به صورت دورو بافته می شود و رنگ زمینهی آن عمدتاً آبی تیره یا قرمز پخته است. همچنین رنگ های دیگری چون سفید، سبز و سرخابی نیز در گزینه های رنگی بافندگان هرسین وجود دارد. هرسین از منظر جغرافیایی در جنوب شهر باستانی کنگاور واقع شده و بررسی ها در نقش برجسته های سایت های باستانی پیرامون قدمتی دستکم 2000 ساله را برای تولید و کاربرد این دست بافتهی زیبا و نقوش آن در منطقه به اثبات می رساند.
نقشه های گلیم هرسین ذهنی باف بوده و سینه به سینه و نسل به نسل منتقل می شده است. نقوش رایج در این گلیم را میتوان به چهار دستهی کلی تقسیم کرد: 1- نقوش انسانی؛ 2- نقوش حیوانی؛ 3- نقوش گیاهی؛ 4- اشیاء؛ که همگی نام های محلی بسیار زیبا دارند و تماماٌ برگرفته از طبیعت پیرامونی و محیط ریست مردمان این خطه هستند که برای سازگاری با شیوهی بافت گلیم به صورت انتزاعی درآمده اند. در میان نقوش انسانی می توان به نقش چَم (چشم) برای دوری از چشم زخم، دست وناو دست (دست در دست) به نشان همبستگی، و بوی (عروسک) نماد محافظان شهر، خانه و خانواده، اشاره کرد. نقوش حیوانی نیز شکل انتزاعی حیواناتی چون بط (اردک)، پپی (پروانه)، چنگ پشی (چنگ گربه)، تیر ترمه (خرگوش)، چه غل (شغال)، کلژدم (عقرب)، مل چفته (گردن کج)، ملوچک (گنجشک)، مار، و ماراوی (مرغابی) هستند. امروزه گلیم هرسین را نه تنها در خود شهر هرسین بلکه در سایر شهرهای استان از جمله گیلانغرب، اسلام آباد غرب و جوانرود نیز می بافند.
* عضو هیئت مدیره و مدیر کمیسیون هنرهای سنتی و صنایع دستی انجمن تاریخ و میراث ایرانیان
این انجمن در سال ۱۳۸۴ تحت عنوان دوستداران تاریخ و میراث فرهنگی کرج توسط جمعی از اساتید برجسته دانشگاه تاسیس شده و یک نهاد غیر دولتی با مجوز رسمی به شماره ۸۴۲/ ۳۱- ۷۳۹۹ از سازمان میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی جمهوری اسلامی ایران و شماره ثبت ۸۲۸ از سازمان ثبت اسناد و املاک کشور می باشد . رویکرد این مرکز آموزشی ، پژوهشی ، اجرائی و مشاوره ای بوده و در چهارچوب قوانین کشور حرکت می نماید .هزینه های آن از راه آموزش علوم قرآنی ، هنرهای سنتی ، ارائه مشاوره به شخصیتهای حقوقی و حقیقی ، انجام پژوهشهای مرتبط با اساسنامه انجمن و همچنین برگزاری تورهای خاص و ابداعی تامین می گردد . مدیریت وبلاگ و متعاقبا اعضاء امناء و مدیریت عالی انجمن دست تمامی فعالان مرتبط با تحرکات انجمن را به گرمی می فشارد و رسما اعلام می دارد این مرکز بلاشک محلی برای تبادل اندیشه های سازنده ، ارائه پیشنهادات کاربردی و بررسی راهکارهای عملی توسعه پایدار شهری و جوامع محلی می باشد . در این مرکز مباحث بی پایه و رفتارهای غیر اخلاقی جایگاهی نداشته و در ذهن مدیران آن هدفی جزء ارتقاء شخصیتی فرزندان برومند ایران سرفراز اسلامی نیست . لازم به ذکر می باشد عنوان رسمی و اداری انجمن در نهمین مجمع عمومی خود به انجمن تاریخ و میراث ایرانیان تغییر یافته و موضوعات جدیدی نیز به رویکردهای فعالیت آن اضافه شده است .