مصطفی پورعلی*

میراث‌فرهنگی معنوی که یونسکو به‌درستی در جامعیت مصادیق، این نوع میراث بشری را میراث‌فرهنگی ناملموس عنوان داده است به گستره بسیار مهمی از دانش‌ها، مهارت‌ها، شیوه‌ها و صنایع سنتی، آیین‌های شفاهی، آیین‌های اجتماعی، مراسم و مناسک آیینی، دانش‌های مرتبط با شناخت سنتی طبیعت و جهان هستی می‌پردازد.

مستحضرید این گستره بسیار مهم در کوران مدرنیزاسیون به انحا مختلف از قبیل خرافه پنداری و غیر علمی بودن مورد بی مهری و بی توجهی قرار گرفته است. این در حالی است که بحران هویت و بحران فراموشی که دامنگیر جامعه بشری شده است همه عقلای عالم را بر آن داشته تا با توجه به خویشتن و شناخت زمینه‌گرایانه از فرهنگ و آداب سرزمینی خود به بازشناسی شاخصه های هویتی انسان معاصر از میان مواریث فرهنگی ناملموس بپردازند. 

شعر خوانی و مدیحه سرایی سنتی به ویژه آنکه در جنبه‌های حماسی و در ستایش بزرگان دین صورت می‌گیرد نمونه‌ای از میراث معنوی و ناملموسی است که نزدیکی، قرابت و درک ژرف معنای آن چه بسا به چشم دل میسر باشد. صدای آسمانی سلیم موذن زاده اردبیلی نمونه چنین میراثی است. سلیم از تبار عارفان، مرثیه سرایان و شاعران نامداری است که سنت مدیحه سرایی برای اهل بیت عصمت و طهارت را در طول صدها سال از پیش از دوره صفویه تاکنون در اردبیل، تداوم داده و زنده نگه داشته اند. ثبت ملی شیوه مداحی، نوحه خوانی و مناجات خوانی مرحوم سلیم موذن‌زاده اردبیلی که امروز از لوح ثبت ملی آن رونمایی می‌گردد نمونه اقدامی است در جهت شناخت شاخصه‌های هویتی سرزمین ما ایران. 

ایران زمین در اقصی نقاط سرزمین پاک و اهورایی‌اش مردمانی نیک و مؤمن به خدای یکتا از اقوام مختلف در کنار هم جای داده است. ثبت مواریث فرهنگی ناملموس این مردمان بی شک با احترام به تفاوت‌های فرهنگی و گونه‌گونگی جغرافیای زیستی اقدام مختلف همدلی و اتحاد ملی سرزمینی را سرلوحه کار خود قرار داده است. همان گونه که ثبت جهانی نوروز نه تنها موجب افتراق بین ملل نشده است بلکه امروزه به در ادبیات و دیپلماسی بین المللی از جهان نوروز و مردمان نوروز سخن می گوییم. ثبت ملی مواریثی همچون شیوه مداحی سلیم نقش یک قوم یا پهنه جغرافیایی همچون اردبیل را سرزمین بزرگ ایران ترسیم می نماید. سلیم فرزند اردبیل و بی شک فرزند ایران و شیوه نوحه خوانی او میراثی ملی در پهنای جغرافیای فرهنگی ایران است.

*مدیرکل دفتر ثبت آثار و حفظ و احیا میراث معنوی و طبیعی